TAXI TRUYỀN THỐNG “ĐẤU” XE CÔNG NGHỆ ĐỂ GIỮ CHÂN TÀI XẾ CÁCH NÀO?
(Dân trí) – Khi tài xế có nhiều lựa chọn, taxi truyền thống và xe công nghệ không chỉ cạnh tranh về thu nhập, nguồn khách mà còn phải tính đến chi phí vận hành, công nghệ và các quyền lợi của người lái.
Trước đây, tài xế taxi thường gắn với một hãng và nhận khách qua tổng đài, bộ đàm hoặc nguồn khách quen. Nay, chỉ với một chiếc điện thoại, người lái có thể có nhiều lựa chọn: Chạy taxi truyền thống, tham gia một hay nhiều nền tảng gọi xe hoặc kết nối qua các nhóm, hợp tác xã.
Sự thay đổi này khiến cuộc cạnh tranh trên thị trường vận tải không chỉ là chuyện giành khách. Các hãng taxi và nền tảng phải cạnh tranh để giữ chân tài xế bằng thu nhập thực nhận, nguồn khách, chi phí vận hành, công nghệ và điều kiện làm việc.
“Bây giờ lái xe có quyền lựa chọn”, ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải Ô tô Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội nói khi đề cập sự thay đổi của thị trường vận tải hành khách.
Tài xế không còn chỉ chọn một hãng
Theo ông Hùng, tài xế hiện có thể tham gia nhiều nền tảng khác nhau. Không chỉ Grab, Be, Green SM cùng nhiều mô hình kết nối xe cá nhân, nhóm kinh doanh vận tải và hợp tác xã cũng đang tham gia thị trường.
Một số nhóm, hội có thể tập hợp xe cá nhân, tìm kiếm khách hàng rồi phân phối chuyến cho các xe và thu phí theo thỏa thuận. Ở mô hình khác, nền tảng chủ yếu đóng vai trò kết nối khách hàng với tài xế hoặc chủ xe.
Sự đa dạng này giúp tài xế có thêm lựa chọn. Họ có thể tham gia nền tảng phù hợp hoặc chạy nhiều nền tảng thay vì phụ thuộc vào một hãng. Theo ông Hùng, đây cũng là cơ sở để taxi truyền thống và xe công nghệ tiếp tục tồn tại song song, với những cách thức tổ chức và điều kiện kinh doanh khác nhau. Đồng thời cùng cạnh tranh để thu hút cả khách hàng lẫn tài xế.
“Lợi thế của các nền tảng nằm ở khả năng xây dựng hệ thống công nghệ, tập khách hàng, chương trình khuyến mại, hỗ trợ khách hàng và hỗ trợ tài xế. Đây là những yếu tố giúp nền tảng có khả năng thu hút người lái”, ông Hùng nói.
Tương tự, ông Lê Trung Tính, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải TPHCM cũng cho rằng taxi truyền thống và taxi công nghệ là hai loại hình khác nhau, phục vụ những nhu cầu khác nhau nên có thể tồn tại song song và bổ sung cho nhau.
Theo ông, một bộ phận tài xế taxi truyền thống vẫn gắn bó với hãng bởi ngoài nguồn thu từ hãng, họ còn có khách quen, các chuyến đi tỉnh hoặc những nguồn khách riêng tích lũy trong quá trình làm nghề. Vì vậy, việc các nền tảng gọi xe mở rộng và tuyển tài xế mạnh không đồng nghĩa tất cả tài xế sẽ chuyển sang xe công nghệ.
Từ mô hình kinh doanh đến quyền lợi của tài xế
Theo ông Tính, tỷ lệ chiết khấu không phải là tiêu chí duy nhất để so sánh hiệu quả giữa hai mô hình. Tài xế chạy xe cá nhân trên nền tảng phải tính cả tiền mua xe, khấu hao, nhiên liệu hoặc điện, bảo dưỡng và các chi phí phát sinh trong quá trình vận hành.
Trong khi đó, tài xế taxi truyền thống có thể chạy xe của doanh nghiệp và hưởng cơ chế phân chia doanh thu tùy hãng, loại xe hoặc hợp đồng. Vì vậy, cùng một mức doanh thu, số tiền thực nhận của tài xế ở hai mô hình có thể khác nhau.
Ông Nguyễn Công Hùng cho biết ngoài các nền tảng, trên thị trường còn có mô hình hợp tác xã đứng giữa tài xế và nền tảng. Theo ông, tài xế hoặc chủ xe có thể ký với hợp tác xã, nền tảng kết nối chuyến và hợp tác xã thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Về lâu dài, có thể tính đến việc giảm bớt tầng trung gian nếu nền tảng có khả năng trực tiếp thực hiện việc thu, kê khai và nộp thuế theo quy định. Bên cạnh vấn đề thuế, taxi truyền thống và xe hợp đồng hoạt động trên nền tảng cũng có những khác biệt về điều kiện quản lý, nhận diện.
Cụ thể, taxi truyền thống chịu các yêu cầu riêng như phù hiệu, biển hiệu, nhận diện doanh nghiệp và các điều kiện liên quan đến hoạt động taxi. Trong khi đó, xe hợp đồng dưới 9 chỗ tham gia nền tảng phần lớn là xe cá nhân hoặc xe thuộc hợp tác xã, với cách nhận diện khác.
“Hai loại hình cùng cung cấp dịch vụ vận chuyển hành khách nhưng đang chịu những điều kiện quản lý khác nhau. Sự khác biệt này cũng tác động đến khả năng mở rộng đội xe của mỗi mô hình”, ông Hùng nhìn nhận.
Về phía người lao động, ông Lê Trung Tính cho rằng vấn đề pháp lý cũng là điều đáng lưu ý. Theo ông, khung pháp lý chưa theo kịp tốc độ phát triển của loại hình này. Taxi công nghệ đã phát triển gần 20 năm nhưng cơ quan quản lý ngành vẫn chưa hoàn thiện các quy định quản lý đối với mô hình này, trong đó làm rõ cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tài xế.
“Loại hình nền tảng như Grab hay Be là taxi nền tảng, sử dụng thuật toán và có những đặc thù riêng. Khi pháp luật chưa quy định đầy đủ, người lái xe có thể rơi vào tình trạng bất lợi”, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải TPHCM nói. Vì vậy, cơ quan quản lý ngành cần tiếp tục hoàn thiện các quy định để làm rõ trách nhiệm của các bên trong mô hình vận tải trên nền tảng, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của tài xế.
Taxi truyền thống buộc phải thay đổi
Không chỉ cạnh tranh về thu nhập và nguồn khách, taxi truyền thống còn phải thu hẹp khoảng cách về trải nghiệm khách hàng. Theo ông Tính, đây là điều mà taxi công nghệ đang có lợi thế rõ rệt.
Khi đặt xe trên nền tảng, khách có thể biết xe nào đến đón, thời gian dự kiến, quãng đường, lộ trình và mức cước. Trong khi đó, với taxi truyền thống, những thông tin này chưa phải lúc nào cũng được cung cấp đầy đủ trước chuyến đi. Taxi truyền thống cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để khách có thể biết phương tiện, thời gian chờ, lộ trình và mức tiền dự kiến trước khi lên xe. Cùng với công nghệ, chất lượng phục vụ cũng cần được cải thiện.
Một vấn đề khác được ông Tính lưu ý là tình trạng một số tài xế taxi truyền thống không muốn nhận chuyến ngắn. Doanh nghiệp có thể thiết kế chính sách riêng, chẳng hạn tăng mức giá hoặc khoản khuyến khích đối với các cuốc ngắn để tạo động lực cho tài xế nhận chuyến.
Ông Nguyễn Công Hùng cho rằng thị trường vận tải đang trong giai đoạn khó khăn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ. Trong khi các doanh nghiệp lớn có khả năng tiếp tục đầu tư và mở rộng, doanh nghiệp nhỏ nếu không duy trì được hoạt động có thể phải thu hẹp, liên kết hoặc sáp nhập với các đơn vị khác.
Một số doanh nghiệp cũng có thể chuyển đổi phương tiện từ taxi sang xe hợp đồng để tham gia các nền tảng như Grab, Be, Green SM hoặc các nền tảng khác. Như vậy, cạnh tranh trên thị trường không chỉ tác động đến việc tài xế lựa chọn nền tảng nào mà còn buộc doanh nghiệp thay đổi cách tổ chức đội xe.
Trong bối cảnh này, chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu chung đối với các doanh nghiệp taxi truyền thống. Theo ông Hùng, nhiều doanh nghiệp đang tập trung xây dựng và nâng cấp ứng dụng, thậm chí phát triển các ứng dụng đa tính năng nhằm giảm chi phí quản lý, chi phí hành chính và rút ngắn các khâu trung gian.
Mục tiêu là kết nối trực tiếp khách hàng với tài xế thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tổng đài. “Thời kỳ số hóa, ăn một bát phở hay mua một cái bánh cũng có thể lên mạng đặt và giao tận nhà. Đối với ngành vận tải thì càng phải làm mạnh hơn”, ông Hùng nói.
Công nghệ không còn là lợi thế riêng của taxi nền tảng. Khi taxi truyền thống cũng có ứng dụng đặt xe, quản lý chuyến và kết nối trực tiếp với khách hàng, cuộc cạnh tranh sẽ chuyển sang khả năng vận hành, chất lượng dịch vụ và hiệu quả kinh tế.
