KỊCH BẢN NÀO CHO GIÁ XĂNG DẦU TRONG NƯỚC?
Hôm qua (9.3), giá dầu thế giới đã tăng vượt mốc 100 USD/thùng và vẫn đang biến động liên tục, khó lường. Giá xăng dầu trong nước đã được điều chỉnh tăng 2 lần liên tục trong 1 tuần với mức tăng rất cao. Kịch bản nào cho giá xăng dầu trong nước nếu giá thế giới vẫn tiếp tục tăng?
Giảm thuế, trích quỹ bình ổn…
Ngay sáng đầu tuần, giá dầu thô thế giới vượt mốc 100 USD/thùng, tăng gần 20%, có thời điểm vọt lên 117 USD/thùng, tăng hơn 28%, nhưng lại về dưới 106 USD/thùng ngay sau khi có thông tin các nước thuộc nhóm G7 sẽ thảo luận khẩn cấp về việc mở kho nguồn dự trữ dầu khẩn cấp.
Trong nước, giá xăng dầu sau kỳ điều chỉnh giá vào chiều thứ năm tuần trước (5.3), đã có thêm kỳ điều chỉnh đột xuất vào chiều thứ bảy (7.3) với giá xăng tăng thêm hơn 4.700 đồng/lít, giá dầu tăng từ 7.200 – 8.500 đồng/lít. Tại thời điểm đó, giá dầu thế giới đang ở mức 90 – 92,7 USD/thùng, còn hiện tại mức giá này đã tăng hơn 20%. Diễn biến này đang để ngỏ khả năng giá xăng dầu trong nước có thể được điều chỉnh sớm theo quy định tại Nghị quyết 36 của Chính phủ (ban hành 6.3.2026), theo đó giá cơ sở xăng dầu tăng từ 7% trở lên là được phép điều chỉnh giá.
Trước diễn biến phức tạp và ảnh hưởng nghiêm trọng từ chiến sự khu vực Trung Đông, Bộ Tài chính đã đề xuất giảm từ 10% về 0% thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng động cơ không pha chì, naphtha, reformate, các chế phẩm khác dùng để pha chế xăng động cơ; giảm từ 7% xuống 0% với các mặt hàng nhiên liệu diesel, các loại dầu nhiên liệu, nhiên liệu động cơ máy bay…; giảm từ 2 – 3% xuống 0% với mặt hàng xylen, P-xylen, hydrocarbon mạch vòng loại…
Cuối ngày 9.3, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2026 về các nội dung như Bộ Tài chính đề xuất; theo đó thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng, diesel, nhiên liệu máy bay và một số nguyên liệu hóa dầu được giảm về mức 0% để bảo đảm nguồn cung trong nước. Nghị định có hiệu lực kể từ 9.3.2026 – 30.4.2026.
Trước đó, tại Nghị quyết 36, Chính phủ cũng cho phép điều chỉnh giá xăng dầu trong nước không chờ đến kỳ điều chỉnh hằng tuần nếu giá cơ sở tăng từ 7%. Song song đó, trong dự thảo thông tư hướng dẫn thực hiện nghị định về kinh doanh được đưa ra lấy ý kiến trong thời gian này, Bộ Công thương đã đề xuất kích hoạt cơ chế bình ổn giá xăng dầu, khi giá bán lẻ xăng dầu tăng liên tiếp trong một tháng, với biên độ lớn và mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên; đồng thời đà tăng này có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế vĩ mô, lạm phát và đời sống người dân. Từ cuối năm 2023 đến nay, cơ quan quản lý đã không trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Cập nhật hết quý 3/2025, quỹ còn dư hơn 5.617 tỉ đồng. Trong đó, doanh nghiệp (DN) có số dư quỹ lớn nhất là Petrolimex với 3.085 tỉ đồng.
Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và kinh tế quốc tế (Trường ĐH Kinh tế quốc dân), đánh giá Chính phủ phản ứng khá kịp thời và nhanh chóng trước biến động giá năng lượng thế giới, đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng nhằm nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp để giảm bớt tác động của biến động giá năng lượng. Mục tiêu lúc này là phải ổn định mặt bằng giá cả, giảm gánh nặng cho DN và người dân, đồng thời huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
“Theo tôi, Quỹ bình ổn giá xăng dầu cần được sử dụng đúng thời điểm để giúp giảm áp lực tăng giá, hạn chế tối đa tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất cũng như đời sống người dân. Tuy nhiên, quỹ chỉ là một trong những công cụ quan trọng để giúp điều tiết giá, bên cạnh một số công cụ khác như tăng năng lực tự chủ nguồn cung, giảm thuế, phí, kêu gọi người dân dùng xăng dầu tiết kiệm…; không chỉ thuế nhập khẩu mà còn các sắc thuế khác như thuế bảo vệ môi trường (BVMT), tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), giá trị gia tăng (GTGT)… với mặt hàng xăng dầu”, ông Lạng đề xuất.
Doanh nghiệp vận tải nhỏ, xe container… đồng loạt báo tăng giá
Bình ổn giá xăng dầu là hết sức quan trọng bởi trong ngày 9.3, nhiều đơn vị kinh doanh vận tải trong nước bắt đầu gửi thông báo đến khách hàng về việc điều chỉnh tăng giá cước vận chuyển. Cụ thể, Công ty XNK và Vận tải Trường Vân (TP.HCM) báo điều chỉnh giá cước loại xe 1,8 tấn tăng 100.000 – 150.000 đồng/xe, loại 5 tấn tăng 200.000 đồng/xe, loại 8 tấn tăng 300.000 đồng/xe, loại 10 tấn tăng 400.000 đồng/xe. Công ty TNHH Đầu tư vận tải Bảo Anh (P.Đông Hòa, TP.HCM) điều chỉnh cước vận chuyển cung đường từ Cát Lái, TP.HCM đến kho khách hàng quãng đường dưới 50 km thì giá cước tăng thêm 400.000 đồng/chuyến; từ 50 km đến dưới 100 km tăng thêm 600.000 đồng/chuyến; từ 50 km đến dưới 150 km tăng thêm 900.000 đồng/chuyến. Đáng lưu ý, nhiều nhà xe, đơn vị vận chuyển chỉ áp dụng thời hạn báo giá có giá trị trong vòng 24 giờ, tức là diễn biến có thể tăng theo ngày.
Trước đó, ngày 8.3, một số DN cũng thông báo tăng giá cước và đưa ra một số kịch bản khi giá dầu tăng. Cụ thể, nếu giá dầu trong nước tăng từ 25.000 – 30.000 đồng/lít sẽ cộng thêm 100.000 đồng/container; nếu dầu tăng từ 30.000 – 35.000 đồng/lít thì tiếp tục cộng thêm 100.000 đồng/container… Ngoài ra, một số đơn vị vận chuyển khác thông báo kể từ 14 giờ ngày 8.3, tất cả các báo giá và đơn giá vận chuyển được xác lập trên cơ sở giá dầu diesel ở mức 30.530 đồng/lít (giá dầu vùng 2). Trong trường hợp giá dầu diesel trên thị trường biến động tăng hoặc giảm vượt quá 10% so với mức giá tham chiếu nêu trên, đơn giá vận chuyển sẽ được điều chỉnh tương ứng theo mức biến động thực tế của nhiên liệu, trên cơ sở trao đổi và thống nhất giữa các bên. Cơ chế điều chỉnh này được áp dụng chung cho toàn bộ các báo giá vận chuyển phát hành từ 14 giờ ngày 8.3 trở về sau.
Một thị trường do nhà nước điều tiết sâu như xăng dầu lẽ ra phải đủ dự trữ hàng giá rẻ để giữ nguyên giá bán cho đủ một tuần, thay vì vội tăng giá bán 2 lần để theo kịp giá thế giới. Thế nên đối với thị trường xăng dầu trong nước, trước mắt cần dùng ngân sách nhà nước (từ nguồn thu xuất khẩu dầu thô) để trợ cấp giá trong trường hợp gặp cú sốc như hiện nay.
Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Phạm Thế Anh
Các DN vận chuyển hành khách, hàng hóa cũng bắt đầu áp dụng mức giá mới. Ở tuyến TP.HCM – Bình Định, nhà xe N.T ban hành giá mới 320.000 đồng/vé, tăng 20.000 đồng so với trước đó. Nhà xe Hải Luân (tuyến Đắk Lắk đi TP.HCM và Cần Thơ) thông báo tăng thêm 50.000 đồng mỗi vé từ ngày 8.3 cho đến khi giá nhiên liệu ổn định trở lại.Các hãng xe công nghệ thì chưa tăng giá, nhưng theo nhiều tài xế chạy Grab, do giá xăng tăng cao càng chạy càng lỗ nên trong thời gian này họ tạm thời ngừng “bật app” và hạn chế hoạt động vì ảnh hưởng đến thu nhập. Ngày 9.3, ứng dụng Be thông báo hỗ trợ chi phí nhiên liệu cho các tài xế beCar với mức thưởng 800.000 đồng dành cho tài xế hoàn thành trên 230 chuyến và có tổng thời gian online 150 giờ trên ứng dụng. Tuy nhiên, theo các tài xế, chương trình này gần như không thiết thực và kiến nghị nên điều chỉnh cước phí, giảm tỷ lệ chiết khấu của ứng dụng để tài xế có thêm thu nhập bù vào giá xăng.
VN có nhiều lợi thế để bình ổn thị trường nhiên liệu
Là quốc gia đang tự chủ được gần 3/4 nguồn cung trong nước, đồng thời xuất khẩu dầu thô, theo các chuyên gia kinh tế, VN có rất nhiều lợi thế để nhanh chóng đưa các công cụ bình ổn giá xăng dầu trong nước trong bối cảnh giá thế giới biến động khó lường. Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Phạm Thế Anh, nói rằng VN hiện tự chủ được gần 3/4 nguồn cung trong nước nhờ hai nhà máy lọc dầu Bình Sơn và Nghi Sơn; trong đó nguồn đầu vào của Bình Sơn là từ mỏ Bạch Hổ và nhập khẩu, còn của Nghi Sơn chủ yếu từ Kuwait. VN cũng là nước xuất khẩu dầu thô. Năm 2022, khi xung đột Nga – Ukraine xảy ra và giá dầu thế giới tăng vọt, dầu thô đóng góp gần 80.000 tỉ đồng cho ngân sách nhà nước.
Nhiều đơn vị vận chuyển, giao hàng và đối tác cung ứng đã đề nghị tăng giá. Nhưng việc tăng giá thì phải dựa trên sự thương lượng và cân đối với đơn vị vận chuyển, cung cấp hàng hóa. Chúng tôi có công thức để điều chỉnh giá hàng hóa bán lẻ khi giá đầu vào tăng lên theo tỷ lệ, thông thường vào khoảng 10 – 15 ngày sau biến động thì giá bán lẻ sẽ bắt đầu chịu ảnh hưởng. Trong kịch bản xấu nhất là chiến sự kéo dài dẫn đến nguồn cung xăng dầu thiếu hụt, chúng tôi kiến nghị cơ quan quản lý nên ưu tiên phân bổ nguồn nguyên liệu xăng dầu cho lĩnh vực bán lẻ, cung ứng hàng hóa thực phẩm thiết yếu, bởi nếu như nguồn hàng vẫn đảm bảo mà chuỗi cung ứng lại thiếu hụt nhiên liệu thì sẽ gây tác động đến quá trình vận hành.
Ông Lê Trường Sơn, Phó tổng giám đốc Saigon Co.op
“Nói như vậy để thấy cấu trúc thị trường kinh doanh xăng dầu trong nước rất tập trung, thiếu cạnh tranh và có nhiều rào cản gia nhập. Chỉ riêng 2 DN cổ phần nhưng nhà nước chiếm tỷ lệ chi phối là Petrolimex và PVOil đã chiếm khoảng 70% thị phần. Cộng thêm 2 DN có 100% vốn nhà nước là Saigon Petro và Mipec, thì tổng thị phần của 4 DN nói trên 80%. Một thị trường do nhà nước điều tiết sâu như xăng dầu lẽ ra phải đủ dự trữ hàng giá rẻ để giữ nguyên giá bán cho đủ một tuần, thay vì vội tăng giá bán 2 lần để theo kịp giá thế giới. Thế nên đối với thị trường xăng dầu trong nước, trước mắt cần dùng ngân sách nhà nước (từ nguồn thu xuất khẩu dầu thô) để trợ cấp giá trong trường hợp gặp cú sốc như hiện nay. Thứ hai, sử dụng thuế trọn gói cố định hoặc thuế co giãn theo giá, tức là thuế giảm khi giá tăng và ngược lại, áp dụng với các mặt hàng xăng dầu. Thứ ba, giảm tối đa rào cản gia nhập, tăng tính cạnh tranh của thị trường”, PGS-TS Phạm Thế Anh đề xuất.
Ông Phạm Thế Anh cũng nói thẳng, cách áp thuế nhập khẩu, thuế TTĐB và thuế GTGT đối với mặt hàng nhiên liệu khiến khuếch đại tác động của cú sốc thay vì làm giảm nó. Cụ thể, khi giá nhập khẩu và giá bán trong nước tăng vọt, số thuế tuyệt đối mà người tiêu dùng phải trả cũng tăng theo. “Muốn bình ổn giá trong nước và giảm được tác động của các cú sốc từ bên ngoài, các sắc thuế xăng dầu phải được thiết kế sao cho gánh nặng thuế giảm, hoặc ít nhất là không tăng, khi giá cả tăng vọt”, ông nhấn mạnh.
PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cũng cho rằng mức tăng giá của các hãng vận tải sẽ không dừng ở thông báo đầu tiên, mà có thể tăng tiếp trong nay mai. Vấn đề đáng lo ngại nhất là giá cả hàng hóa tăng theo hiệu ứng domino. Chỉ cần giá vận tải tăng, giá hàng hóa từ vật liệu xây dựng, tiêu dùng hằng ngày, thiết yếu… đều tăng khiến điều hành vĩ mô gặp nhiều khó khăn, khó chặn đà lạm phát. “Bên cạnh thuế nhập khẩu, xăng dầu trong nước đang gánh các loại thuế nhập khẩu, thuế GTGT, TTĐB, thuế BVMT tổng cộng khoảng từ 7.000 – 9.000 đồng/lít. Vì vậy, cần giảm nhiều sắc thuế hơn để hạ nhiệt giá xăng dầu. Nếu chỉ giảm thuế nhập khẩu, vốn chiếm tỷ trọng không quá lớn và không phổ biến, sẽ không có nhiều tác dụng bởi xăng dầu trong nước nhập khẩu đa số từ thị trường đã được miễn thuế theo FTA. Nếu đưa ra chính sách bình ổn mà mức hỗ trợ giảm giá quá ít, hiệu ứng sẽ không cao, không giúp giảm lạm phát được”, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý.
Quản lý thị trường kiểm tra việc cung ứng xăng dầu
Thực hiện chỉ đạo của Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), các địa phương trên cả nước đều đồng loạt thực hiện việc tăng cường kiểm tra, giám sát tình hình cung ứng xăng dầu ở các cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Trường hợp phát hiện vi phạm sẽ kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm, đặc biệt là các hành vi găm hàng, tạo khan hiếm nguồn cung, tự ý tăng giá, bán hàng không đúng giá niêm yết, kinh doanh xăng dầu nhập lậu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không đảm bảo chất lượng. Lực lượng quản lý thị trường cũng tuyên truyền, khuyến cáo người dân không mang can, phuy hoặc các vật dụng khác để mua xăng dầu về tích trữ, bởi nguồn cung xăng dầu trên thị trường hiện vẫn được bảo đảm; việc chứa đựng xăng dầu trong các vật dụng không đúng quy định tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, đặc biệt là nguy cơ cháy nổ, ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản
Nguyên Nga – Quang Thuần
